Teknofosillerden iklim krizine, altıncı kitlesel yok oluştan plastik ve nükleer izlere: Antroposen’in ölçülebilir göstergeleri.
Teknofosiller ve insan yapımı ağırlık
Weizmann Enstitüsü’nden Elhacham ve arkadaşlarının Nature’da yayımlanan çalışmasına göre, 2020 civarında beton, agrega, tuğla, asfalt, metal ve plastik gibi insan yapımı nesnelerin toplam kütlesi yaklaşık 1,1 teratona ulaşarak gezegendeki tüm canlıların kuru biyokütlesini ilk kez geçti. Bu kütle her 20 yılda bir yaklaşık ikiye katlanıyor. Plastik şişeler, beton parçaları, alüminyum kutular geleceğin jeologları için “teknofosil” olacak.

İklim krizi ve sera gazları
Karbondioksit (CO₂), metan (CH₄) ve diyazot monoksit (N₂O) yoğunluklarındaki ivmeli artış; küresel ısınmaya, aşırı hava olaylarına, kuraklığa ve deniz seviyesinin yükselmesine yol açıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü’ne (WMO) göre 2024, küresel ortalama sıcaklığın sanayi öncesine göre yaklaşık 1,55 °C yükseldiği, 1,5 °C eşiğini aşan ilk takvim yılı oldu. Tuvalu gibi alçak ada devletlerinin varlığı tehdit altında; Tuvalu ile Avustralya arasında 2023’te imzalanan Falepili Birliği antlaşması, iklim kaynaklı göç için ilk ikili yasal yollardan birini açtı.

Altıncı kitlesel yok oluş ve biyoçeşitlilik kaybı
WWF ve Londra Zooloji Derneği’nin Yaşayan Gezegen Raporu 2024’e göre, izlenen omurgalı yaban hayatı popülasyonlarının büyüklüğü 1970–2020 arasında ortalama %73 azaldı. (Bu, türlerin %73’ünün yok olduğu anlamına gelmez; izlenen popülasyonlardaki ortalama düşüşü gösterir.) Bilim insanlarının önemli bir kısmı, bu hızın Dünya tarihindeki beş büyük yok oluşla karşılaştırılabilir, insan eliyle tetiklenen ilk kitlesel yok oluşun işareti olduğunu düşünüyor.

Plastik ve toksik kirlilik
Pasifik’teki dev çöp girdaplarından insan kanına, plasentasına ve beyin dokusuna kadar ulaşan mikro ve nanoplastikler çağın simge kirleticisi. Ülkeler arasındaki farkları Veri Atlası’ndaki “Okyanusa plastik” göstergesinde inceleyebilirsiniz.

Nükleer tehdit ve atıklar
1945’ten bu yana 2.000’den fazla nükleer deneme yapıldı. Çernobil (1986) ve Fukuşima (2011) kazaları ile biriken radyoaktif atıklar, binlerce hatta milyonlarca yıl sürecek izler bırakıyor: plütonyum-239’un yarılanma ömrü yaklaşık 24.000 yıldır.

Gezegen sınırları
Stockholm Dirençlilik Merkezi’nin “gezegen sınırları” çerçevesi, insanlığın güvenle yaşayabileceği dokuz Yer sistemi eşiği tanımlar. 2023’teki kapsamlı değerlendirmeye göre bu sınırlardan altısı aşılmıştı; 2025 “Gezegen Sağlığı Kontrolü” okyanus asitlenmesinin de eşiği geçtiğini bildirdi.